Για τη διαφορετική μεταχείριση μητέρων και πατέρων στη δράση «Νταντάδες της Γειτονιάς», την επιστημονική τεκμηρίωση της διαφοροποίησης και τη συμβατότητά της με την αρχή της ισότητας και της αναλογικότητας

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Με την παρούσα ζητώ την παρέμβαση και διερεύνηση του Συνηγόρου του Πολίτη σχετικά με τη διαφορετική μεταχείριση μητέρων και πατέρων στο πλαίσιο της καθολικής εφαρμογής της δράσης «Νταντάδες της Γειτονιάς».

Σύμφωνα με την ισχύουσα ρύθμιση της δράσης, δικαιούχες μπορούν να είναι φυσικές, θετές ή ανάδοχες μητέρες με βρέφος ή νήπιο, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις εργασίας, ανεργίας ή σπουδών.

Για τους αντίστοιχους πατέρες προβλέπεται πρόσθετη προϋπόθεση: να ασκούν αποκλειστική γονική μέριμνα.

Η ίδια διαφοροποίηση εμφανίζεται στις αντίστοιχες κατηγορίες εργαζόμενων, ανέργων και φοιτητών πατέρων.

Η παρούσα αναφορά δεν υποστηρίζει εκ προοιμίου ότι η ρύθμιση είναι παράνομη ή αντισυνταγματική.

Ζητά, όμως, να εξεταστεί:

εάν η διαφοροποίηση μεταξύ μητέρων και πατέρων στηρίζεται σε συγκεκριμένα, επαρκή και ελέγξιμα δεδομένα,
εάν είναι αντικειμενικά δικαιολογημένη,
εάν είναι πρόσφορη και αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού της δράσης,
εάν είναι αναλογική,
και εάν κατά τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση της δράσης εξετάστηκαν επαρκώς οι ανάγκες των πατέρων που ασκούν κοινή γονική μέριμνα.

ΙΙ. Η ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ

Στις 10 Μαΐου 2026 η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου αναφέρθηκε δημόσια στον σύγχρονο ρόλο του πατέρα και στην ανάγκη να αντιμετωπίζεται η φροντίδα του παιδιού ως κοινή γονική ευθύνη.

Η θέση αυτή συνοψίστηκε χαρακτηριστικά στην επισήμανση ότι ο πατέρας που αλλάζει πάνες, πηγαίνει το παιδί στον γιατρό, λαμβάνει άδεια από την εργασία του και συμμετέχει στην καθημερινή φροντίδα δεν «βοηθά» τη μητέρα· είναι γονιός.

Η θέση αυτή είναι απολύτως συμβατή με την έννοια της ισότιμης γονικής συμμετοχής.

Ωστόσο, η διοικητική πραγματικότητα της δράσης «Νταντάδες της Γειτονιάς» δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα.

Ένας πατέρας μπορεί:

να έχει κοινή γονική μέριμνα,
να εργάζεται,
να συμμετέχει καθημερινά στη φροντίδα του παιδιού,
να πηγαίνει το παιδί στον παιδίατρο,
να αναλαμβάνει τη φροντίδα του όταν είναι άρρωστο,
να προσαρμόζει το ωράριό του,
να αναλαμβάνει ουσιαστικές γονικές υποχρεώσεις.

Ωστόσο, δεν αρκεί να είναι πατέρας και γονέας.

Πρέπει επιπλέον να έχει αποκλειστική γονική μέριμνα.

Για την αντίστοιχη μητέρα, η αποκλειστική γονική μέριμνα δεν αποτελεί προϋπόθεση.

Επομένως, η συγκεκριμένη δημόσια πολιτική δεν διαφοροποιεί τους γονείς με βάση την πραγματική συμμετοχή τους στη φροντίδα, αλλά εισάγει διαφορετικό κριτήριο επιλεξιμότητας ανάλογα με το φύλο.

Ακριβώς αυτή η διαφοροποίηση ζητείται να ελεγχθεί.

ΙΙΙ. ΔΕΝ ΑΜΦΙΣΒΗΤΕΙΤΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ

Θεωρώ σημαντικό να διευκρινιστεί εξαρχής ότι η παρούσα αναφορά δεν αμφισβητεί την πραγματική έμφυλη ανισορροπία στη φροντίδα.

Οι διαθέσιμες ευρωπαϊκές έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες εξακολουθούν, κατά μέσο όρο, να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της μη αμειβόμενης φροντίδας και ότι αυτό έχει συνέπειες στη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας.

Επομένως:

υπάρχει πραγματική ανάγκη στήριξης των μητέρων,
υπάρχει πραγματική ανάγκη διευκόλυνσης της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας,
υπάρχει πραγματική ανάγκη συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.

Κανένα από τα παραπάνω δεν αμφισβητείται.

Το ζήτημα είναι διαφορετικό.

Από το εμπειρικό εύρημα:

«Οι γυναίκες αναλαμβάνουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας»

δεν προκύπτει αυτομάτως το κανονιστικό συμπέρασμα:

«Ο πατέρας με κοινή γονική μέριμνα πρέπει να αποκλείεται από τη συγκεκριμένη παροχή».

Το πρώτο αποτελεί εμπειρικό εύρημα.

Το δεύτερο αποτελεί επιλογή δημόσιας πολιτικής.

Και όταν μια επιλογή δημόσιας πολιτικής διαφοροποιεί πολίτες με βάση το φύλο τους και αφορά δημόσια δαπάνη δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, είναι εύλογο να ζητείται η συγκεκριμένη τεκμηρίωσή της.

IV. ΤΑ 56 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΕΥΡΩ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ

Η καθολική εφαρμογή της δράσης έχει συνολικό προϋπολογισμό 56.027.868,94 ευρώ και συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ στο πλαίσιο του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021-2027».

Δεν πρόκειται, επομένως, για μία ασήμαντη ή περιορισμένη διοικητική παροχή.

Πρόκειται για σημαντική δημόσια πολιτική με σαφή κοινωνικό και δημοσιονομικό αποτύπωμα.

Η επιλογή των δικαιούχων αποτελεί ουσιώδες στοιχείο του σχεδιασμού της.

Κατά συνέπεια, είναι εύλογο να είναι διαθέσιμη η απάντηση στο ερώτημα:

Ποιο συγκεκριμένο ερευνητικό εύρημα οδήγησε στην απόφαση να είναι αυτοτελώς επιλέξιμη μία μητέρα με κοινή γονική μέριμνα, ενώ ένας πατέρας στην αντίστοιχη οικογενειακή κατάσταση να μην είναι;

Δεν ζητείται μία γενική απάντηση περί «έμφυλων ανισοτήτων».

Ζητείται η συγκεκριμένη αιτιολόγηση της συγκεκριμένης διαφοροποίησης.

V. Η ΜΕΛΕΤΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Η δράση «Νταντάδες της Γειτονιάς» δεν σχεδιάστηκε χωρίς προηγούμενη μελέτη.

Είχε προηγηθεί ειδική Μελέτη Σχεδιασμού της δράσης, η οποία είχε ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων:

τη χαρτογράφηση αντίστοιχων ευρωπαϊκών μοντέλων,
τον σχεδιασμό της ελληνικής εφαρμογής,
τον προσδιορισμό των κατηγοριών των ωφελουμένων,
τον προσδιορισμό του εκτιμώμενου αριθμού των ωφελουμένων,
την εξέταση των κριτηρίων χρηματοδότησης,
την πρόταση του απαιτούμενου νομοθετικού πλαισίου,
και τη δημιουργία μοντέλου παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Σύμφωνα με τα επίσημα έγγραφα, η μελέτη αυτή αποτέλεσε βάση για τη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου της δράσης.

Κατά συνέπεια, το ερώτημα είναι συγκεκριμένο:

Σε ποιο σημείο της μελέτης τεκμηριώνεται η επιλογή της αποκλειστικής γονικής μέριμνας ως προϋπόθεση επιλεξιμότητας των πατέρων;

Και ακόμη:

Ποια δεδομένα οδήγησαν στην επιλογή αυτή αντί μιας διαφορετικής μορφής στοχευμένης ενίσχυσης;

VI. Η ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΥΠΗΡΧΕ ΗΔΗ ΣΤΟ ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η διαφοροποίηση μεταξύ μητέρων και πατέρων δεν φαίνεται να προέκυψε μετά την αξιολόγηση της πιλοτικής εφαρμογής.

Ήταν ήδη ενσωματωμένη στον σχεδιασμό του πιλοτικού.

Επομένως δημιουργείται ένα σοβαρό μεθοδολογικό ερώτημα.

Εάν οι πατέρες με κοινή γονική μέριμνα δεν αποτελούσαν δικαιούχο κατηγορία, τότε η αξιολόγηση της πιλοτικής εφαρμογής μπορεί να αποτυπώσει:

πώς λειτούργησε η δράση για όσους είχαν πρόσβαση σε αυτήν.

Δεν μπορεί όμως, από μόνη της, να απαντήσει πλήρως:

ποια θα ήταν η ανάγκη, η συμμετοχή ή η αποτελεσματικότητα της δράσης για μια κατηγορία γονέων που αποκλείστηκε εξαρχής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αξιολόγηση του πιλοτικού είναι άχρηστη.

Σημαίνει ότι πρέπει να γνωρίζουμε εάν και με ποιον τρόπο αξιολογήθηκαν οι ανάγκες της συγκεκριμένης αποκλειόμενης κατηγορίας.

VII. Η ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Υπάρχει ειδική Μελέτη Αξιολόγησης της Πράξης «Νταντάδες της Γειτονιάς», η οποία συνδέεται με την αξιολόγηση της πιλοτικής εφαρμογής.

Δεν υποστηρίζεται, επομένως, ότι «το Υπουργείο δεν έκανε αξιολόγηση».

Το ζήτημα είναι ακριβώς να εξεταστεί τι περιλαμβάνει αυτή η αξιολόγηση.

Ζητώ να καταστεί διαθέσιμο το πλήρες παραδοτέο της μελέτης, ώστε να μπορούν να ελεγχθούν:

η μεθοδολογία,
το δείγμα,
οι δείκτες,
τα ερευνητικά ερωτήματα,
τα αποτελέσματα,
οι περιορισμοί της έρευνας,
και ιδίως η αντιμετώπιση του ζητήματος των πατέρων με κοινή γονική μέριμνα.

Εάν υπάρχουν συγκεκριμένα δεδομένα που δείχνουν ότι η κατηγορία αυτή δεν χρειάζεται ή δεν πρέπει να έχει πρόσβαση στη δράση, ζητώ να δημοσιοποιηθούν.

Εάν δεν υπάρχουν, είναι εύλογο να εξεταστεί εάν η σημερινή διαφοροποίηση χρειάζεται αναθεώρηση.

VIII. Η ΙΔΙΑ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ

Η ίδια η πολιτική ισότητας των φύλων αναγνωρίζει δύο παράλληλους στόχους:

ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν δυσανάλογο μέρος της φροντίδας,
ότι πρέπει να επιτευχθεί περισσότερο ισότιμη κατανομή των ευθυνών φροντίδας μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Οι δύο στόχοι δεν είναι αντίθετοι.

Αλληλοσυμπληρώνονται.

Εάν θέλουμε οι πατέρες να συμμετέχουν περισσότερο στη φροντίδα, πρέπει να υπάρχουν πολιτικές που να αναγνωρίζουν τον πατέρα ως ενεργό φορέα φροντίδας.

Ακριβώς γι’ αυτό δημιουργείται το παράδοξο της συγκεκριμένης δράσης.

Η πολιτική δηλώνει ότι επιδιώκει μεγαλύτερη ισορροπία στη φροντίδα.

Ωστόσο, ένας πατέρας που ήδη συμμετέχει ενεργά στη φροντίδα και έχει κοινή γονική μέριμνα δεν αντιμετωπίζεται ως αυτοτελώς επιλέξιμος δικαιούχος.

IX. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 για την ισορροπία επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής των γονέων και φροντιστών δεν περιορίζει την πολιτική της συμφιλίωσης στην προστασία των μητέρων.

Αντιθέτως, αναγνωρίζει τη σημασία της μεγαλύτερης συμμετοχής των ανδρών και ιδίως των πατέρων στις ευθύνες φροντίδας.

Η ευρωπαϊκή λογική είναι συνεπώς διττή:

να στηριχθούν εκείνοι που σήμερα υφίστανται μεγαλύτερο βάρος φροντίδας

και ταυτόχρονα:

να δημιουργηθούν συνθήκες ώστε το βάρος αυτό να κατανέμεται πιο ισότιμα.

Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.

Επομένως, η ελληνική πολιτική μπορεί απολύτως να έχει ιδιαίτερο στόχο την ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης.

Αλλά πρέπει να μπορεί να εξηγήσει γιατί η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί τον αποκλεισμό των πατέρων με κοινή γονική μέριμνα.

X. ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η παρούσα αναφορά υποβάλλεται με βάση το ισχύον κατά τον χρόνο υποβολής της συνταγματικό πλαίσιο.

Άρθρο 4 παρ. 2 Συντάγματος

Το άρθρο 4 παρ. 2 κατοχυρώνει την ισότητα ανδρών και γυναικών ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις.

Η αρχή της ισότητας δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται κάθε διαφορετική μεταχείριση.

Σημαίνει ότι διαφορετική μεταχείριση πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά και πρόσφορα κριτήρια και να συνδέεται με τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό.

Στην παρούσα περίπτωση το συγκριτικό ζήτημα είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένο:

μητέρα με κοινή γονική μέριμνα – πατέρας με κοινή γονική μέριμνα.

Άρθρο 25 παρ. 1 Συντάγματος

Η αρχή του κράτους δικαίου και της αναλογικότητας απαιτεί οι περιορισμοί των δικαιωμάτων να μην υπερβαίνουν το αναγκαίο μέτρο.

Επομένως, πρέπει να εξεταστεί:

εάν ο αποκλεισμός των πατέρων είναι κατάλληλος,
εάν είναι αναγκαίος,
εάν δεν υπάρχει ηπιότερο μέσο,
και εάν το αποτέλεσμα της διαφοροποίησης είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Άρθρο 116 παρ. 2 Συντάγματος

Το άρθρο 116 παρ. 2 ορίζει ότι δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου η λήψη θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών και ότι το Κράτος μεριμνά για την άρση των ανισοτήτων που υφίστανται στην πράξη, ιδίως σε βάρος των γυναικών.

Η διάταξη αυτή αναγνωρίζει σαφώς τη δυνατότητα λήψης θετικών μέτρων υπέρ των γυναικών.

Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε διαφοροποίηση λόγω φύλου είναι αυτομάτως δικαιολογημένη.

Το κρίσιμο ζήτημα παραμένει εάν το συγκεκριμένο μέτρο συνδέεται με πραγματική ανισότητα και εάν η έκταση της διαφοροποίησης είναι αναγκαία και αναλογική.

XI. Ν. 4604/2019 – GENDER MAINSTREAMING

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ν. 4604/2019 για την προώθηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων.

Ο νόμος εφαρμόζεται στις έννομες σχέσεις δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου και προβλέπει την ένταξη της διάστασης του φύλου στην προετοιμασία, στον σχεδιασμό, στην εφαρμογή, στην παρακολούθηση και στην αξιολόγηση δημόσιων πολιτικών, κανονιστικών μέτρων και προγραμμάτων δαπανών.

Επιπλέον προβλέπει τη χρήση ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών για την αξιολόγηση της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στις σχετικές πολιτικές.

Αυτό καθιστά ιδιαίτερα εύλογο το ερώτημα:

Ποια ανάλυση φύλου πραγματοποιήθηκε πριν αποφασιστεί ότι η μητέρα με κοινή γονική μέριμνα είναι δικαιούχος, ενώ ο πατέρας με κοινή γονική μέριμνα δεν είναι;

Και:

Ποιοι ποσοτικοί ή ποιοτικοί δείκτες τεκμηρίωσαν την επιλογή αυτή;

XII. ΔΕΝ ΖΗΤΩ ΝΑ ΑΦΑΙΡΕΘΕΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΗΤΕΡΕΣ

Θέλω να είναι απολύτως σαφές:

Δεν ζητώ να αφαιρεθεί ούτε ένα ευρώ από τις μητέρες.

Δεν ζητώ να μειωθεί η προστασία της μητρότητας.

Δεν αμφισβητώ την ανάγκη ενίσχυσης της γυναικείας απασχόλησης.

Δεν αμφισβητώ την πραγματική ανισορροπία στη φροντίδα.

Ζητώ να εξεταστεί εάν υπήρχε άλλος τρόπος επίτευξης του ίδιου σκοπού.

Για παράδειγμα:

προτεραιοποίηση μητέρων,
πρόσθετη μοριοδότηση,
εισοδηματικά κριτήρια,
εργασιακά κριτήρια,
κριτήρια πραγματικής ανάγκης φροντίδας,
ή συνδυασμός των παραπάνω.

Το ερώτημα είναι εάν ήταν πράγματι αναγκαίο να επιλεγεί ο οριζόντιος αποκλεισμός των πατέρων που δεν έχουν αποκλειστική γονική μέριμνα.

XIII. ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΖΗΤΩ ΝΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΘΟΥΝ

Ζητώ από τον Συνήγορο του Πολίτη να ζητήσει από το αρμόδιο Υπουργείο συγκεκριμένες απαντήσεις στα ακόλουθα:

1.

Ποιο συγκεκριμένο ερευνητικό εύρημα οδήγησε στην προϋπόθεση της αποκλειστικής γονικής μέριμνας για τους πατέρες;

2.

Για ποιο λόγο η αντίστοιχη προϋπόθεση δεν απαιτείται από τις μητέρες;

3.

Εξετάστηκαν κατά τον σχεδιασμό της δράσης οι ανάγκες πατέρων με κοινή γονική μέριμνα;

4.

Εξετάστηκαν οι ανάγκες αυτών των πατέρων κατά την αξιολόγηση του πιλοτικού προγράμματος;

5.

Εάν ναι, ποια ήταν η μεθοδολογία και ποια τα αποτελέσματα;

6.

Εάν όχι, με ποια στοιχεία τεκμηριώνεται ο αποκλεισμός τους;

7.

Ποιοι δείκτες φύλου χρησιμοποιήθηκαν κατά τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση της δράσης;

8.

Υπήρξε αξιολόγηση των επιπτώσεων της συγκεκριμένης επιλογής και στους άνδρες γονείς;

9.

Εξετάστηκε η δυνατότητα ηπιότερου μέτρου, όπως προτεραιοποίηση ή μοριοδότηση των μητέρων αντί του αποκλεισμού των πατέρων;

10.

Ποια είναι η ειδική επιστημονική αιτιολόγηση για την επιλογή της αποκλειστικής γονικής μέριμνας ως κριτηρίου;

XIV. ΑΙΤΗΜΑΤΑ

Με βάση τα ανωτέρω, ζητώ από τον Συνήγορο του Πολίτη:

Α. Να διερευνήσει τη διαφορετική μεταχείριση μητέρων και πατέρων στη δράση «Νταντάδες της Γειτονιάς».

Β. Να εξετάσει τη συμβατότητα της διαφοροποίησης με την αρχή της ίσης μεταχείρισης.

Γ. Να εξετάσει την αναλογικότητα της προϋπόθεσης της αποκλειστικής γονικής μέριμνας για τους πατέρες.

Δ. Να ζητήσει το πλήρες παραδοτέο της Μελέτης Σχεδιασμού της δράσης.

Ε. Να ζητήσει το πλήρες παραδοτέο της Μελέτης Αξιολόγησης της πιλοτικής εφαρμογής.

ΣΤ. Να ζητήσει τα συγκεκριμένα δεδομένα και τους δείκτες που χρησιμοποιήθηκαν για την αιτιολόγηση της διαφορετικής μεταχείρισης των πατέρων.

Ζ. Να εξετάσει εάν κατά την εφαρμογή του ν. 4604/2019 και της αρχής του gender mainstreaming αξιολογήθηκαν οι επιπτώσεις της πολιτικής και στα δύο φύλα.

Η. Να εξετάσει εάν υπήρχαν ηπιότερα μέσα επίτευξης του επιδιωκόμενου σκοπού.

Θ. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί ζήτημα άνισης ή μη επαρκώς τεκμηριωμένης μεταχείρισης, να διατυπώσει τις κατάλληλες συστάσεις προς το αρμόδιο Υπουργείο για την επανεξέταση των κριτηρίων.

Ι. Να μου γνωστοποιήσει το αποτέλεσμα της διερεύνησης και τις σχετικές διαπιστώσεις ή συστάσεις του.

XV. ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ

Η παρούσα αναφορά δεν στρέφεται κατά των μητέρων.

Δεν στρέφεται κατά της προστασίας της μητρότητας.

Δεν αρνείται τις πραγματικές κοινωνικές ανισότητες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες.

Αντιθέτως, ζητά η πολιτική ισότητας να είναι συνεπής με τον ίδιο τον σκοπό που δηλώνει ότι υπηρετεί.

Εάν ο στόχος είναι η ισότιμη κατανομή της φροντίδας, τότε ο πατέρας πρέπει να αναγνωρίζεται ως πραγματικός φορέας φροντίδας.

Εάν ο στόχος είναι η συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, πρέπει να εξετάζονται οι πραγματικές ανάγκες των γονέων.

Και εάν ο στόχος είναι η ενίσχυση των γυναικών στην αγορά εργασίας, πρέπει να αποδεικνύεται γιατί αυτό απαιτεί τον αποκλεισμό μιας συγκεκριμένης κατηγορίας ανδρών γονέων.

Ένας πατέρας με κοινή γονική μέριμνα μπορεί να εργάζεται.

Μπορεί να αλλάζει πάνες.

Μπορεί να πηγαίνει το παιδί στον γιατρό.

Μπορεί να ξυπνά τη νύχτα.

Μπορεί να παίρνει άδεια από την εργασία του.

Μπορεί να αναλαμβάνει καθημερινά ουσιαστικές ευθύνες φροντίδας.

Μπορεί, με μία λέξη, να είναι γονιός.

Το ζήτημα που τίθεται στην παρούσα αναφορά είναι εάν το κράτος μπορεί, για τους σκοπούς μιας δημόσιας πολιτικής, να θεωρεί τη γονεϊκή ιδιότητα επαρκή για τη μητέρα αλλά ανεπαρκή για τον πατέρα, εκτός εάν ο τελευταίος έχει αποκλειστική γονική μέριμνα.

Δεν ζητώ να θεωρηθεί εκ των προτέρων ότι η απάντηση είναι αρνητική.

Ζητώ να αποδειχθεί η απάντηση.

Με ποια δεδομένα;

Με ποια μελέτη;

Με ποια μεθοδολογία;

Με ποιον δείκτη;

Με ποια αναλογικότητα;

Αυτό είναι το αντικείμενο της παρούσας αναφοράς.

Η ισότητα δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος πρέπει πάντοτε να λαμβάνει ακριβώς το ίδιο μέτρο.

Σημαίνει ότι όταν η Πολιτεία αντιμετωπίζει δύο πρόσωπα σε συγκρίσιμη κατάσταση διαφορετικά λόγω φύλου, πρέπει να μπορεί να εξηγήσει με αντικειμενικά, ελέγξιμα και αναλογικά κριτήρια γιατί.

Στην προκειμένη περίπτωση:

μία μητέρα, ένας πατέρας, ένα παιδί και κοινή γονική μέριμνα.

Ζητώ να εξεταστεί εάν η διαφορετική μεταχείριση των δύο γονέων είναι πράγματι τεκμηριωμένη, αναγκαία και αναλογική.

Με τιμή,

[Ονοματεπώνυμο]

[Ημερομηνία]

[Υπογραφή]

ΝΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Α. Σύνταγμα της Ελλάδος
1. Άρθρο 4 παρ. 2 – Αρχή της ισότητας

Η συνταγματική αρχή της ισότητας αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς για την εξέταση της διαφορετικής μεταχείρισης ανδρών και γυναικών.

Η διαφορετική μεταχείριση δεν απαγορεύεται απολύτως, αλλά πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια και να δικαιολογείται από τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να εξεταστεί εάν η κατάσταση μιας μητέρας με κοινή γονική μέριμνα και ενός πατέρα με κοινή γονική μέριμνα είναι επαρκώς συγκρίσιμη ως προς την ανάγκη χρήσης υπηρεσίας παιδικής φροντίδας.

2. Άρθρο 25 παρ. 1 – Αρχή της αναλογικότητας

Ακόμη και όταν ένας σκοπός δημόσιας πολιτικής είναι θεμιτός, το επιλεγμένο μέτρο πρέπει να είναι:

πρόσφορο,
αναγκαίο,
και αναλογικό.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι επομένως εάν η ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης απαιτεί κατ’ ανάγκη τον αποκλεισμό των πατέρων με κοινή γονική μέριμνα.

3. Άρθρο 116 παρ. 2 – Θετικά μέτρα

Το άρθρο 116 παρ. 2 αναγνωρίζει ρητά ότι η λήψη θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου.

Η διάταξη αποτελεί σημαντική συνταγματική βάση για πολιτικές που αντιμετωπίζουν πραγματικές ανισότητες σε βάρος των γυναικών.

Ωστόσο, η διάταξη δεν καθιστά αυτομάτως νόμιμη κάθε μορφή διαφοροποίησης λόγω φύλου.

Το συγκεκριμένο μέτρο εξακολουθεί να πρέπει να συνδέεται με τον θεμιτό σκοπό και να αξιολογείται ως προς την αναγκαιότητα και την αναλογικότητά του.

Β. Ν. 4604/2019

Ο ν. 4604/2019 έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή θεσπίζει την αρχή της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στις δημόσιες πολιτικές.

Η έννοια του gender mainstreaming περιλαμβάνει την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου:

στην προετοιμασία,
στον σχεδιασμό,
στην εφαρμογή,
στην παρακολούθηση,
και στην αξιολόγηση πολιτικών και προγραμμάτων δαπανών.

Ο ίδιος νόμος προβλέπει επίσης τη χρήση ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών για την αξιολόγηση των πολιτικών ισότητας.

Επομένως, στην παρούσα περίπτωση πρέπει να μπορεί να απαντηθεί:

Ποια ανάλυση φύλου πραγματοποιήθηκε πριν θεσπιστεί η συγκεκριμένη διάκριση;

Ποιοι δείκτες χρησιμοποιήθηκαν;

Ποια ήταν τα αποτελέσματα;

Εξετάστηκαν οι επιπτώσεις στους πατέρες με κοινή γονική μέριμνα;

Γ. Ευρωπαϊκό Δίκαιο
Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Σχετικές είναι ιδίως οι διατάξεις:

άρθρο 20 – ισότητα ενώπιον του νόμου,
άρθρο 21 – απαγόρευση διακρίσεων, μεταξύ άλλων λόγω φύλου,
άρθρο 23 – ισότητα γυναικών και ανδρών.

Το άρθρο 23 αναγνωρίζει τη δυνατότητα ειδικών πλεονεκτημάτων υπέρ του υποεκπροσωπούμενου φύλου.

Αυτό επιβεβαιώνει ότι θετικές δράσεις υπέρ των γυναικών είναι καταρχήν συμβατές με το ενωσιακό δίκαιο.

Το ζήτημα όμως παραμένει εάν το συγκεκριμένο μέτρο είναι δικαιολογημένο ως προς τη μορφή και την έκτασή του.

Δ. Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158

Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 αφορά την ισορροπία επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής των γονέων και φροντιστών.

Η λογική της δεν περιορίζεται στην ενίσχυση της μητέρας.

Περιλαμβάνει την ανάγκη αύξησης της συμμετοχής των πατέρων στις ευθύνες φροντίδας.

Η μεγαλύτερη συμμετοχή των ανδρών στη φροντίδα αποτελεί μέρος της λύσης στην έμφυλη ανισοκατανομή της μη αμειβόμενης φροντίδας.

Επομένως, η ελληνική πολιτική μπορεί να στοχεύει στην ενίσχυση των γυναικών, αλλά η συνολική πολιτική συμφιλίωσης πρέπει να αξιολογείται και ως προς το εάν διευκολύνει ή δυσχεραίνει την ενεργό συμμετοχή των πατέρων.

Ε. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

Η παρούσα αναφορά δεν υποστηρίζει ότι η δράση πρέπει να καταργηθεί.

Δεν υποστηρίζει ότι πρέπει να αφαιρεθούν παροχές από τις μητέρες.

Δεν υποστηρίζει ότι οι άνδρες και οι γυναίκες αντιμετωπίζουν σήμερα απολύτως ίδιες κοινωνικές συνθήκες.

Το ζήτημα είναι πολύ πιο συγκεκριμένο:

Είναι αναγκαίο και αναλογικό, προκειμένου να επιτευχθεί ο σκοπός της δράσης, ένας πατέρας με κοινή γονική μέριμνα να αποκλείεται από τη δυνατότητα λήψης voucher, ενώ μία μητέρα στην ίδια οικογενειακή κατάσταση να είναι επιλέξιμη;

Η απάντηση πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένα δεδομένα.

Εάν τα δεδομένα υπάρχουν, πρέπει να δημοσιοποιηθούν.

Εάν η διαφοροποίηση είναι αναγκαία, πρέπει να εξηγηθεί γιατί.

Εάν υπήρχε ηπιότερο και εξίσου αποτελεσματικό μέσο, πρέπει να εξεταστεί.

Και εάν η διαφοροποίηση δεν μπορεί να τεκμηριωθεί επαρκώς, πρέπει να εξεταστεί η τροποποίηση των σχετικών κριτηρίων.