Η Ταϊλάνδη και η διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς: Έξι εγγραφές στην UNESCO και τέσσερις υποψηφιότητες σε αναμονή

Από το 2016, όταν η Ταϊλάνδη προσχώρησε στη Σύμβαση του 2003 της UNESCO για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η χώρα έχει υιοθετήσει ένα σταδιακό και συστηματικό πλαίσιο για την προστασία, την τεκμηρίωση και την προώθηση της άυλης πολιτιστικής της κληρονομιάς.
Η δέσμευση αυτή δεν περιορίζεται μόνο σε διεθνείς εγγραφές, αλλά εκτείνεται και στο εσωτερικό δίκαιο, στις εθνικές πολιτικές και στη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων.

Το εθνικό θεσμικό πλαίσιο

Κεντρικός μηχανισμός για την εφαρμογή της Σύμβασης στην Ταϊλάνδη είναι ο νόμος για την προώθηση και τη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του 2016. Ο νόμος αυτός θεσμοθέτησε διαδικασίες για την καταγραφή, την αξιολόγηση και την ανάδειξη στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς εντός της χώρας. Παράλληλα, δημιούργησε τις βάσεις για τη συνεργασία μεταξύ κρατικών φορέων, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, τοπικών κοινοτήτων και πολιτιστικών οργανώσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ταϊλάνδη έχει καταρτίσει εθνικό κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, ο οποίος σήμερα περιλαμβάνει 424 στοιχεία. Ο εθνικός κατάλογος λειτουργεί ως εργαλείο αναγνώρισης, προστασίας και μετάδοσης των πολιτιστικών πρακτικών που θεωρούνται σημαντικές για την ταϊλανδέζικη ταυτότητα και την τοπική κοινωνία.

Οι έξι εγγραφές στην UNESCO

Η πιο προβεβλημένη διάσταση της ταϊλανδέζικης δράσης είναι η εγγραφή στοιχείων στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO. Μέχρι σήμερα, η Ταϊλάνδη έχει έξι εγγραφές:

1. Κον (Khon) – 2018
   Το κλασικό ταϊλανδέζικο θεατρικό είδος με μάσκες, μουσική και χορό.

2. Ταϊλανδέζικο μασάζ (Nuat Thai) – 2019
   Η παραδοσιακή πρακτική σωματικής φροντίδας και θεραπείας.

3. Νόρα (Nora) – 2021
   Παραδοσιακή παράσταση χορού και μουσικής από τη νότια Ταϊλάνδη.

4. Σονγκράν στην Ταϊλάνδη (Songkran) – 2023
   Το παραδοσιακό φεστιβάλ της ταϊλανδέζικης Πρωτοχρονιάς.

5. Τομ Γιαμ Κουνγκ (Tom Yum Kung) – 2024
   Η γνωστή ταϊλανδέζικη σούπα, ως στοιχείο γαστρονομικής κληρονομιάς.

6. Κεμπάγια (Kebaya) – 2024
   Πολυεθνική υποψηφιότητα που υποβλήθηκε από κοινού με το Μπρουνέι Νταρουσαλάμ, τη Μαλαισία, τη Σιγκαπούρη και την Ινδονησία.

Η περίπτωση της Κεμπάγια είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δείχνει τη δυνατότητα περιφερειακής συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ασία για την ανάδειξη κοινών πολιτιστικών στοιχείων.

Τέσσερις υποψηφιότητες υπό εξέταση

Πέρα από τις εγγραφές που έχουν ήδη ολοκληρωθεί, η Ταϊλάνδη έχει τέσσερα ακόμη στοιχεία που βρίσκονται στη διαδικασία αξιολόγησης από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς:

• Μουάι Τάι (Muay Thai) – η παραδοσιακή ταϊλανδέζικη πολεμική τέχνη.

• Το έθιμο Λόι Κρατόνγκ στην Ταϊλάνδη (Loy Krathong) – η τελετουργική πρακτική με τα φωτεινά σκεύη στα νερά.

• Πά Κάο Μα (Pha Khao Ma) – το πολυχρηστικό ύφασμα στην καθημερινή ταϊλανδέζικη ζωή.

• Η αναβίωση του Νανγκ Γιάι (Nang Yai) – η προσπάθεια της κοινότητας Νανγκ Γιάι να διατηρήσει και να αναβιώσει τη μεγάλη παράδοση θεάτρου σκιών.

Οι υποψηφιότητες αυτές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα: από την πολεμική τέχνη και τη γαστρονομία μέχρι την τελετουργία, την ενδυμασία και το θέατρο σκιών. Αυτό δείχνει ότι η έννοια της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ταϊλάνδη αντιμετωπίζεται ως πολυδιάστατη και όχι μόνο ως μουσειακή ή τουριστική αξία.

Προκλήσεις και προοπτικές

Η ένταξη στη Σύμβαση του 2003 και οι εγγραφές στην UNESCO προσφέρουν σημαντική διεθνή αναγνώριση. Ωστόσο, η διαφύλαξη της άυλης κληρονομιάς δεν σταματά στην εγγραφή. Απαιτεί συνεχή τεκμηρίωση, εκπαίδευση, μετάδοση από γενιά σε γενιά και ενεργό συμμετοχή των κοινοτήτων. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ώστε οι πολιτιστικές πρακτικές να μην εμπορευματοποιούνται υπερβολικά ή να αποσπώνται από το κοινωνικό και τελετουργικό τους πλαίσιο.

Για την Ταϊλάνδη, η άυλη πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί ταυτόχρονα στοιχείο εθνικής ταυτότητας, εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας και πόρο για βιώσιμη ανάπτυξη. Η πορεία από τον νόμο του 2016 και τον εθνικό κατάλογο των 424 στοιχείων έως τις έξι εγγραφές στην UNESCO και τις τέσσερις υποψηφιότητες δείχνει μια σταθερή προσπάθεια να διαφυλαχθεί η ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά της χώρας και να αναγνωριστεί η αξία της σε παγκόσμιο επίπεδο.