ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΟ
ΘΕΜΑ: Συμπληρωματική θεσμική ενημέρωση σχετικά με την αντικειμενική και εξατομικευμένη αξιολόγηση καταγγελιών, την ίση μεταχείριση ανεξαρτήτως φύλου και τον ρόλο των μηχανισμών ισότητας
Η παρούσα συμπληρωματική ενημέρωση υποβάλλεται προς συνεκτίμηση στο πλαίσιο της ήδη υποβληθείσας αναφοράς και αποσκοπεί στην ανάδειξη ενός ειδικότερου θεσμικού ζητήματος που αφορά τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται ατομικές καταγγελίες στο πεδίο της ισότητας και της ίσης μεταχείρισης.
Δεν ζητείται ευνοϊκή μεταχείριση ούτε προκαταλαμβάνεται το αποτέλεσμα της εξέτασης της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Το ζήτημα που τίθεται είναι εάν η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τα διαθέσιμα στοιχεία, το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο και αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, χωρίς η ατομική περίπτωση να επηρεάζεται από γενικευμένες κοινωνικές παραδοχές.
Η ανάγκη αυτή αποκτά ιδιαίτερη θεσμική σημασία ενόψει του νέου νομοθετικού πλαισίου του ν. 5316/2026, με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 για την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ίσης αμοιβής, τη μισθολογική διαφάνεια και τους μηχανισμούς προστασίας και επιβολής. Οι κρίσιμες διατάξεις του νέου πλαισίου τίθενται σε ισχύ από 1 Νοεμβρίου 2026.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η ενισχυμένη θεσμική θέση του Συνηγόρου του Πολίτη στο νέο πλαίσιο, ιδίως ως προς την εφαρμογή και παρακολούθηση της αρχής της ισότητας της αμοιβής.
Για τους λόγους αυτούς, η παρούσα ενημέρωση δεν αποτελεί νέα αυτοτελή καταγγελία, αλλά συμπληρωματικό θεσμικό πλαίσιο αξιολόγησης της ήδη αναφερόμενης υπόθεσης.
Αντικειμενική και εξατομικευμένη αξιολόγηση καταγγελιών – ίση μεταχείριση ανεξαρτήτως φύλου – θεσμική ευθύνη των μηχανισμών ισότητας
1. Η ατομική υπόθεση δεν μπορεί να κρίνεται βάσει συλλογικών παραδοχών
Η παρούσα συμπληρωματική ενημέρωση τίθεται υπό το πρίσμα μιας βασικής αρχής της ισότητας και της χρηστής διοικητικής και θεσμικής λειτουργίας:
κάθε καταγγελία πρέπει να αξιολογείται με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία και τα εφαρμοζόμενα αντικειμενικά κριτήρια και όχι με βάση γενικές παραδοχές για την κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκει ο καταγγέλλων.
Η ιδιότητα ενός προσώπου ως άνδρα δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για να θεωρείται ότι βρίσκεται σε προνομιακή θέση, ότι δεν μπορεί να υποστεί διάκριση ή ότι η καταγγελία του χρήζει διαφορετικής θεσμικής αντιμετώπισης.
Αντίστοιχα, η ιδιότητα οποιουδήποτε προσώπου ως μέλους μιας ευρύτερης κοινωνικής κατηγορίας δεν μπορεί να υποκαθιστά την εξατομικευμένη εξέταση της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Το κρίσιμο θεσμικό ερώτημα είναι συνεπώς:
Εξετάστηκε η συγκεκριμένη υπόθεση με τα ίδια αντικειμενικά, ουδέτερα και εξατομικευμένα κριτήρια που θα εφαρμόζονταν σε κάθε αντίστοιχη περίπτωση;
2. Ο κίνδυνος στερεοτυπικής αντιμετώπισης του ανδρικού πληθυσμού
Η αρχή της ισότητας δεν εξαντλείται στην προστασία μιας συγκεκριμένης κοινωνικής κατηγορίας. Προϋποθέτει ότι τα θεσμικά όργανα αποφεύγουν στερεοτυπικές γενικεύσεις και εξετάζουν τον κάθε πολίτη ως αυτοτελές υποκείμενο δικαιωμάτων.
Υπό την έννοια αυτή, θα ήταν θεσμικά προβληματικό εάν ένας άνδρας που υποβάλλει καταγγελία αντιμετωπίζεται εκ των προτέρων ως μέλος μιας δήθεν προνομιούχας ομάδας και όχι ως συγκεκριμένο πρόσωπο που επικαλείται συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και συγκεκριμένη προσβολή δικαιώματος.
Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε στερεοτυπική μεταχείριση λόγω φύλου, ακόμη και εάν δεν υπάρχει ρητή ή συνειδητή πρόθεση δυσμενούς μεταχείρισης.
Για τον λόγο αυτό, η θεσμική αξιολόγηση οφείλει να στηρίζεται:
- στα πραγματικά περιστατικά της συγκεκριμένης υπόθεσης,
- στα προσκομιζόμενα ή διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία,
- στο εφαρμοζόμενο νομικό πλαίσιο,
- σε αντικειμενικά και ουδέτερα κριτήρια,
- και σε επαρκή και ειδική αιτιολογία.
Δεν ζητείται διαφορετική μεταχείριση υπέρ οποιουδήποτε φύλου.
Ζητείται ίση θεσμική μεταχείριση.
3. Η προηγούμενη αναφορά και ο ρόλος του θεσμικού μηχανισμού
Η προηγούμενη αναφορά δεν πρέπει να αξιολογηθεί με βάση μια γενική κοινωνική αντίληψη για τις σχέσεις μεταξύ των φύλων, αλλά με βάση το περιεχόμενο της συγκεκριμένης καταγγελίας.
Ειδικότερα, η εξέταση θα πρέπει να απαντά με σαφήνεια:
- Ποια πραγματικά περιστατικά τέθηκαν υπόψη του αρμόδιου φορέα.
- Ποια στοιχεία και έγγραφα αξιολογήθηκαν.
- Ποιο ακριβώς νομικό κριτήριο εφαρμόστηκε.
- Εάν αξιολογήθηκαν όλα τα κρίσιμα πραγματικά δεδομένα.
- Εάν η αιτιολογία της θεσμικής απάντησης συνδέεται πραγματικά με τα συγκεκριμένα στοιχεία της υπόθεσης.
- Εάν τα ίδια κριτήρια θα εφαρμόζονταν ανεξαρτήτως του φύλου του καταγγέλλοντος.
- Εάν τυχόν απορριπτική ή περιοριστική κρίση στηρίχθηκε σε συγκεκριμένο νομικό ή πραγματικό λόγο και όχι σε γενική παραδοχή για την κοινωνική θέση των ανδρών.
Το τελευταίο ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η ισότητα ενώπιον των θεσμών δεν μπορεί να λειτουργεί ως αφηρημένη αρχή αλλά πρέπει να αποτυπώνεται στον τρόπο με τον οποίο εξετάζεται κάθε συγκεκριμένη υπόθεση.
4. Δεν ζητείται προνομιακή μεταχείριση
Η παρούσα παρέμβαση δεν ζητά ευνοϊκή μεταχείριση.
Δεν ζητά να γίνει δεκτή μια καταγγελία αποκλειστικά και μόνο επειδή ο καταγγέλλων είναι άνδρας.
Δεν ζητά αντιστροφή της θεσμικής προστασίας.
Ζητά κάτι απολύτως διαφορετικό:
να εφαρμοστεί η ίδια μεθοδολογία αντικειμενικής, εξατομικευμένης και τεκμηριωμένης κρίσης.
Εάν τα στοιχεία δεν επαρκούν, αυτό πρέπει να αιτιολογείται.
Εάν δεν στοιχειοθετείται παραβίαση δικαιώματος, αυτό πρέπει να εξηγείται με συγκεκριμένη νομική και πραγματική βάση.
Εάν όμως υπάρχουν κρίσιμα στοιχεία, αυτά πρέπει να αξιολογούνται χωρίς προκαταβολικές παραδοχές σχετικά με το φύλο του καταγγέλλοντος.
5. Η νέα νομοθετική κατεύθυνση ενισχύει ακριβώς αυτή την υποχρέωση
Η εξέλιξη του ελληνικού και ευρωπαϊκού δικαίου καθιστά το ζήτημα ακόμη σημαντικότερο.
Ο ν. 5316/2026 (ΦΕΚ Α΄ 105/06.07.2026) ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 και ενισχύει την εφαρμογή της αρχής της ίσης αμοιβής, της μισθολογικής διαφάνειας και των μηχανισμών προστασίας και επιβολής.
Σκοπός του νόμου είναι, μεταξύ άλλων, η δημιουργία διαφανών όρων καθορισμού και εξέλιξης των αμοιβών, η ενίσχυση των μηχανισμών εφαρμογής και επιβολής της αρχής της ισότητας της αμοιβής και η πρόσβαση σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα και αποκατάσταση των θιγόμενων εργαζομένων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η νέα νομοθεσία δεν περιορίζεται στη διατύπωση μιας γενικής αρχής. Εισάγει συγκεκριμένους μηχανισμούς διαφάνειας, ελέγχου, πρόσβασης σε στοιχεία, προστασίας και αποκατάστασης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης το άρθρο 22 του ν. 5316/2026, το οποίο εντάσσει ρητά τον Συνήγορο του Πολίτη στο νέο θεσμικό πλαίσιο ως φορέα ισότητας και παρακολούθησης της αρχής της ίσης αμοιβής και ενισχύει τον ρόλο του στην εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
6. Ιδιαίτερη θεσμική σημασία του άρθρου 22 του ν. 5316/2026
Ιδιαίτερα κρίσιμο για την παρούσα θεσμική προβληματική είναι το άρθρο 22 του ν. 5316/2026, με το οποίο συμπληρώνεται η αποστολή του Συνηγόρου του Πολίτη.
Ο νομοθέτης εντάσσει ρητά τον Συνήγορο στο νέο πλαίσιο εφαρμογής της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970 και τον ενισχύει ως φορέα ισότητας και παρακολούθησης.
Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την αξιολόγηση καταγγελιών που αφορούν την ισότητα στην εργασία και την αμοιβή.
Ο θεσμικός ρόλος του Συνηγόρου συνεπώς περιλαμβάνει ενεργό συμβολή στην εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης, στην παρακολούθηση της ισότητας και στην αποτελεσματική προστασία από διακρίσεις, σύμφωνα με το ειδικό θεσμικό πλαίσιο που θέτει ο ν. 5316/2026.
Υπό αυτό το νέο θεσμικό πλαίσιο, η απαίτηση για ουδέτερη, αντικειμενική και εξατομικευμένη αξιολόγηση δεν αποτελεί απλώς μια γενική επιθυμητή πρακτική.
Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της λογικής του νέου συστήματος ισότητας, διαφάνειας, ελέγχου και αποτελεσματικής προστασίας.
7. Αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια
Ο ν. 5316/2026, σε εφαρμογή της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970, ενισχύει την ανάγκη αξιολόγησης με βάση αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια.
Η απαίτηση αυτή έχει ευρύτερη θεσμική αξία.
Σημαίνει ότι η αξιολόγηση δεν πρέπει να προϋποθέτει ότι το φύλο του ενδιαφερόμενου προσώπου καθορίζει εκ των προτέρων:
- την αξιοπιστία του,
- τη θεσμική του θέση,
- την ανάγκη προστασίας του,
- την πιθανότητα να είναι θύμα ή υπαίτιος,
- ή την κοινωνική βαρύτητα της καταγγελίας του.
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 προβλέπει ρητά ότι η αξιολόγηση της αξίας της εργασίας πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, μεταξύ των οποίων οι δεξιότητες, η προσπάθεια, η ευθύνη και οι συνθήκες εργασίας.
Η ορθή θεσμική μεθοδολογία είναι η αντίστροφη:
πρώτα εξετάζονται τα γεγονότα και τα στοιχεία και στη συνέχεια εφαρμόζεται ο νόμος.
8. Αποτελεσματική προστασία και πλήρης αποκατάσταση
Η νέα νομοθεσία ενισχύει επίσης σημαντικά τον μηχανισμό προστασίας.
Με το άρθρο 16 του ν. 5316/2026 προβλέπεται, για παραβιάσεις που συνδέονται με την απαγόρευση διακρίσεων λόγω φύλου, την ισότητα της αμοιβής και τη μισθολογική διαφάνεια, δικαίωμα πλήρους αποκατάστασης της ζημίας, συμπεριλαμβανομένης της θετικής και αποθετικής ζημίας και της ηθικής βλάβης, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις του νόμου. Η σχετική εγκύκλιος του Υπουργείου Εργασίας επιβεβαιώνει το νέο πλαίσιο έννομης προστασίας, αποκατάστασης και κυρώσεων.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο ενισχύει την πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία και προβλέπει ειδικούς κανόνες σχετικά με το βάρος της απόδειξης, καθώς και προστασία από αντίποινα και δυσμενή μεταχείριση.
Η συνολική κατεύθυνση είναι σαφής:
η προστασία από διακρίσεις πρέπει να είναι πραγματική, αποτελεσματική και ελέγξιμη και όχι απλώς τυπική.
9. Η έναρξη εφαρμογής από 1 Νοεμβρίου 2026
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι σχετικές διατάξεις δεν αποτελούν πλέον απλώς μελλοντική νομοθετική κατεύθυνση.
Με την εγκύκλιο 26923/07.10.2026 του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης διευκρινίζεται ότι οι σχετικές διατάξεις του ν. 5316/2026 τίθενται σε ισχύ από 1 Νοεμβρίου 2026. Η ίδια εγκύκλιος αναφέρεται ειδικά στις υποχρεώσεις μισθολογικής διαφάνειας, στους μηχανισμούς έννομης προστασίας, στο βάρος απόδειξης, στην πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία και στην προστασία από αντίποινα.
Επομένως, από την ημερομηνία αυτή το νέο πλαίσιο μισθολογικής διαφάνειας, ίσης αμοιβής και μηχανισμών προστασίας εισέρχεται στην πλήρη επιχειρησιακή του φάση.
Η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο σημαντικό το ζήτημα της θεσμικής συνέπειας:
οι ίδιοι οι μηχανισμοί που έχουν επιφορτιστεί με την παρακολούθηση της ισότητας οφείλουν να λειτουργούν με τρόπο που να αντανακλά τις ίδιες αρχές αντικειμενικότητας, ουδετερότητας και εξατομικευμένης κρίσης.
10. Θεσμικό αίτημα
Με βάση τα ανωτέρω, ζητείται η αξιολόγηση της συγκεκριμένης υπόθεσης με αποκλειστικό γνώμονα:
- τα πραγματικά περιστατικά,
- τα προσκομιζόμενα στοιχεία,
- το εφαρμοστέο εθνικό και ενωσιακό δίκαιο,
- τα αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια,
- την αρχή της ίσης μεταχείρισης,
- την υποχρέωση ειδικής και επαρκούς αιτιολογίας,
- και την ανάγκη αποτελεσματικής θεσμικής προστασίας.
Παράλληλα, ζητείται να εξεταστεί εάν κατά την προηγούμενη διαχείριση της υπόθεσης υπήρξε οποιαδήποτε, έστω και έμμεση, επιρροή από γενικευμένη αντίληψη σχετικά με την κοινωνική θέση του ανδρικού πληθυσμού, αντί της εξατομικευμένης αξιολόγησης του συγκεκριμένου καταγγέλλοντος και των συγκεκριμένων περιστατικών.
Το ερώτημα δεν είναι εάν κάποια κοινωνική ομάδα θεωρείται γενικά προνομιούχα ή μη προνομιούχα.
Το ερώτημα είναι πολύ πιο συγκεκριμένο:
Εφαρμόστηκαν στην παρούσα υπόθεση τα ίδια αντικειμενικά, ουδέτερα και εξατομικευμένα θεσμικά κριτήρια που θα εφαρμόζονταν σε οποιονδήποτε άλλο πολίτη, ανεξαρτήτως φύλου;
11. Συμπέρασμα
Η ισότητα δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.
Δεν μπορεί να εξαρτάται από το εάν το πρόσωπο που ζητά θεσμική προστασία ανήκει, κατά την εκάστοτε κοινωνική αντίληψη, σε ομάδα που θεωρείται περισσότερο ή λιγότερο ευάλωτη.
Η θεσμική ισότητα απαιτεί ο πολίτης να αντιμετωπίζεται ως συγκεκριμένο πρόσωπο με συγκεκριμένα δικαιώματα και συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά.
Η νέα νομοθετική πραγματικότητα, ιδίως μετά τον ν. 5316/2026 και την έναρξη εφαρμογής των κρίσιμων διατάξεών του από 1.11.2026, ενισχύει ακριβώς αυτή την κατεύθυνση: αντικειμενικά κριτήρια, διαφάνεια, αποτελεσματική προστασία, πρόσβαση σε στοιχεία, θεσμικός έλεγχος και λογοδοσία.
Κατά συνέπεια, το αίτημα της παρούσας αναφοράς δεν είναι η προνομιακή μεταχείριση κανενός.
Είναι η εφαρμογή της ίδιας της αρχής της ισότητας.
Ίση μεταχείριση.
Αντικειμενική κρίση.
Ουδέτερα κριτήρια.
Εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Θεσμική λογοδοσία.
APPENDIX
ΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
Α. Οδηγία (ΕΕ) 2023/970
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 της 10ης Μαΐου 2023 έχει ως αντικείμενο την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή εργασία της αυτής αξίας, μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής.
Η Οδηγία:
- αναγνωρίζει την αρχή της ίσης αμοιβής,
- ενισχύει την εξάλειψη άμεσων και έμμεσων διακρίσεων λόγω φύλου,
- απαιτεί αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια,
- αναγνωρίζει δικαιώματα πληροφόρησης των εργαζομένων,
- ενισχύει τους μηχανισμούς επιβολής,
- και επιδιώκει να καταστήσει αποτελεσματικότερη την πρακτική εφαρμογή της ισότητας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η «εργασία της αυτής αξίας» πρέπει να προσδιορίζεται βάσει αμερόληπτων, αντικειμενικών και ουδέτερων ως προς το φύλο κριτηρίων.
Β. Αντικειμενικότητα των κριτηρίων
Η ευρωπαϊκή ρύθμιση αναφέρει ως βασικούς παράγοντες αξιολόγησης:
- δεξιότητες,
- προσπάθεια,
- ευθύνη,
- συνθήκες εργασίας,
- καθώς και άλλους συναφείς παράγοντες, όπου απαιτείται.
Τα κριτήρια αυτά πρέπει να εφαρμόζονται κατά τρόπο αντικειμενικό και ουδέτερο ως προς το φύλο, αποκλείοντας άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις.
Η αρχή αυτή έχει ευρύτερη θεσμική σημασία: η αξιολόγηση μιας καταγγελίας δεν πρέπει να εξαρτάται από γενική κοινωνική εικόνα του φύλου του καταγγέλλοντος.
Γ. Άμεση και έμμεση διάκριση
Η Οδηγία ορίζει την άμεση διάκριση ως λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση προσώπου λόγω φύλου σε σύγκριση με άλλο πρόσωπο σε συγκρίσιμη κατάσταση.
Παράλληλα, ως έμμεση διάκριση νοείται μία φαινομενικά ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική που θέτει το ένα φύλο σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση, εκτός εάν δικαιολογείται αντικειμενικά από νόμιμο σκοπό και τα μέσα είναι πρόσφορα και αναγκαία.
Επομένως, η διερεύνηση πιθανής διάκρισης δεν πρέπει να περιορίζεται στην αναζήτηση ρητής δήλωσης περί προτίμησης ή απαξίωσης ενός φύλου.
Πρέπει να εξετάζεται και το πρακτικό αποτέλεσμα μιας πολιτικής, πρακτικής ή θεσμικής αντιμετώπισης.
Δ. Η θεσμική αρμοδιότητα του Συνηγόρου
Ο ν. 5316/2026, και ειδικότερα το άρθρο 22, ενισχύει τον θεσμικό ρόλο του Συνηγόρου του Πολίτη στο νέο πλαίσιο ισότητας και ίσης αμοιβής, αναγνωρίζοντάς τον ως φορέα ισότητας και παρακολούθησης της αρχής της ίσης αμοιβής και συνδέοντας τη λειτουργία του με την εφαρμογή του νέου συστήματος προστασίας και διαφάνειας.
Η θεσμική αυτή αρμοδιότητα δεν αφορά την προστασία αποκλειστικά ενός φύλου.
Κατά συνέπεια, όταν υποβάλλεται αναφορά από άνδρα για πιθανή διάκριση λόγω φύλου, το κρίσιμο θεσμικό ερώτημα είναι εάν η αναφορά εξετάζεται με τα ίδια κριτήρια αντικειμενικότητας, αμεροληψίας και αποτελεσματικότητας.
Ε. Η συνταγματική διάσταση
Το άρθρο 4 παρ. 2 του Συντάγματος κατοχυρώνει την ισότητα των Ελλήνων και Ελληνίδων, ενώ το άρθρο 116 παρ. 2 αναγνωρίζει τη δυνατότητα θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών και επιβάλλει στο Κράτος να μεριμνά για την άρση πραγματικών ανισοτήτων.
Η αναγνώριση της δυνατότητας λήψης θετικών μέτρων δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται η δημιουργία γενικού τεκμηρίου υπέρ ή κατά ενός φύλου σε εξατομικευμένες υποθέσεις.
Η θετική δράση πρέπει να υπηρετεί την ουσιαστική ισότητα και όχι να οδηγεί σε στερεοτυπική αντιμετώπιση συγκεκριμένου προσώπου.
ΣΤ. Θεσμικό συμπέρασμα
Από τον συνδυασμό των ανωτέρω προκύπτει η ανάγκη για ένα σαφές θεσμικό πρότυπο:
Οι κοινωνικές και στατιστικές ανισότητες μπορούν και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών.
Δεν μπορούν όμως να υποκαθιστούν την εξατομικευμένη εξέταση μιας συγκεκριμένης καταγγελίας.
Καμία κοινωνική ομάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται συλλογικά ως ένοχη, προνομιούχα ή ανάξια προστασίας.
Η ισότητα απαιτεί:
ουδέτερα κριτήρια → πραγματικά στοιχεία → εξατομικευμένη εξέταση → αιτιολογημένη κρίση → αποτελεσματική προστασία.
Αυτό αποτελεί το ουσιαστικό περιεχόμενο της απαίτησης για ίση μεταχείριση.
Ζ. Κεντρικό ελεγκτικό κριτήριο
Για την αξιολόγηση της προηγούμενης υπόθεσης προτείνεται να χρησιμοποιηθεί ως ελεγκτικό κριτήριο το ακόλουθο ερώτημα:
Εάν τα ίδια πραγματικά περιστατικά, τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία και το ίδιο αίτημα θεσμικής προστασίας αφορούσαν πρόσωπο διαφορετικού φύλου, θα είχε εφαρμοστεί η ίδια ακριβώς διαδικασία, θα είχαν αξιολογηθεί τα ίδια στοιχεία με τον ίδιο τρόπο και θα είχε δοθεί η ίδια ουσιαστική και αιτιολογημένη θεσμική απάντηση;
Εάν η απάντηση δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με σαφήνεια, τότε το ζήτημα της ουδέτερης εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.
Η. Τελική θεσμική αρχή
Η καταπολέμηση των διακρίσεων δεν μπορεί να στηρίζεται σε διακρίσεις ή στερεότυπα λόγω φύλου.
Αντίστοιχα, η ανάδειξη πιθανών διακρίσεων κατά των ανδρών δεν στρέφεται κατά της προστασίας οποιασδήποτε άλλης κοινωνικής ομάδας.
Και οι δύο απαιτήσεις υπηρετούν την ίδια αρχή:
ΠΗΓΕΣ – ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
I. Πρωτογενείς πηγές – Ευρωπαϊκό Δίκαιο
1. Οδηγία (ΕΕ) 2023/970
Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10ης Μαΐου 2023 σχετικά με την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής.
EUR-Lex – Οδηγία (ΕΕ) 2023/970, ελληνικό κείμενο
Ιδιαίτερα σημαντικά για την παρούσα τεκμηρίωση: άρθρα 1–4, 5–8, 14–20 και 32.
2. Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Άρθρο 157 ΣΛΕΕ – Αρχή της ίσης αμοιβής ανδρών και γυναικών για ίση εργασία ή εργασία ίσης αξίας.
3. Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ιδίως:
- άρθρο 20 – Ισότητα έναντι του νόμου,
- άρθρο 21 – Απαγόρευση διακρίσεων,
- άρθρο 23 – Ισότητα γυναικών και ανδρών,
- άρθρο 47 – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου.
II. Ελληνική Νομοθεσία
4. Νόμος 5316/2026 – ΦΕΚ Α΄ 105/06.07.2026
«Ενίσχυση της εφαρμογής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας και λοιπές διατάξεις – Ενσωμάτωση Οδηγίας (Ε.Ε.) 2023/970 – Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις.»
Ιδιαίτερη αναφορά:
- άρθρο 2 – σκοπός και βασικές αρχές,
- άρθρο 8 – ίση αμοιβή και μισθολογικές δομές,
- άρθρο 16 – αποκατάσταση, αποζημίωση και κυρώσεις,
- άρθρο 18 – βάρος απόδειξης και πρόσβαση σε στοιχεία,
- άρθρο 20 – προστασία από αντίποινα και δυσμενή μεταχείριση,
- άρθρο 22 – θεσμικός ρόλος του Συνηγόρου του Πολίτη,
- άρθρο 27 – διαδικασίες ενώπιον της Επιθεώρησης Εργασίας.
5. Κώδικας Εργατικού Δικαίου
Π.Δ. 62/2025 – Κώδικας Εργατικού Δικαίου, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τον ν. 5316/2026.
Ιδίως οι διατάξεις σχετικά με:
- ίση αμοιβή,
- μισθολογικές δομές,
- διαφάνεια,
- έννομη προστασία,
- βάρος απόδειξης,
- πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία,
- προστασία από αντίποινα.
6. Νόμος 3896/2010
Ν. 3896/2010 – Εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης.
Ο νόμος αποτελεί βασικό τμήμα του εθνικού πλαισίου απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω φύλου και έχει ενσωματωθεί/συμπληρωθεί από τις μεταγενέστερες κωδικοποιήσεις και ρυθμίσεις.
7. Σύνταγμα της Ελλάδας
Ιδίως:
- άρθρο 4 – αρχή της ισότητας,
- άρθρο 5 – ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και συμμετοχή στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή,
- άρθρο 20 – δικαστική προστασία,
- άρθρο 25 – αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου και αρχή της αναλογικότητας,
- άρθρο 116 παρ. 2 – άρση πραγματικών ανισοτήτων και προώθηση της ισότητας.
III. Προσωπικά δεδομένα
8. Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 – GDPR
Ιδίως ως προς την επεξεργασία και πρόσβαση σε δεδομένα που σχετίζονται με αμοιβές και εργασιακές πληροφορίες, σύμφωνα με τις ειδικότερες προβλέψεις του ν. 5316/2026.
IV. Δευτερογενείς και ερμηνευτικές πηγές
9. Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης
Εγκύκλιος Α.Π. 26923/07.10.2026
«Έναρξη ισχύος από την 1η Νοεμβρίου 2026 των διατάξεων του ν. 5316/2026 (Α΄ 105) για τη μισθολογική διαφάνεια, την ίση αμοιβή μεταξύ γυναικών και ανδρών και τους μηχανισμούς προστασίας και επιβολής».
Εγκύκλιος 26923/07.10.2026 – Taxheaven
Η εγκύκλιος είναι ιδιαίτερα σημαντική για την παρούσα τεκμηρίωση, καθώς επιβεβαιώνει την έναρξη εφαρμογής από 1.11.2026 και παρέχει οδηγίες για τη μισθολογική διαφάνεια, την έννομη προστασία, το βάρος απόδειξης, την πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία και την προστασία από αντίποινα.
10. Taxheaven – Ν. 5316/2026
Η βάση νομοθετικής πληροφόρησης του Taxheaven χρησιμοποιείται ως δευτερογενής/ερμηνευτική πηγή για την παρουσίαση των επιμέρους άρθρων του ν. 5316/2026.
Η χρήση της δεν υποκαθιστά την επίσημη δημοσίευση της νομοθεσίας, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά για την ευχερέστερη αναζήτηση και παραπομπή στις επιμέρους διατάξεις.
11. Ευρωπαϊκή Επιτροπή / EUR-Lex
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 αποτελεί την κύρια ενωσιακή πηγή για τις έννοιες της άμεσης και έμμεσης διάκρισης, της εργασίας ίσης αξίας, των αντικειμενικών και ουδέτερων ως προς το φύλο κριτηρίων και της ενίσχυσης των μηχανισμών επιβολής.
V. Θεσμική βιβλιογραφική αναφορά
Για την ερμηνευτική προσέγγιση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, ανάλογα με το ειδικό αντικείμενο της εξέτασης:
- η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την αρχή της ίσης αμοιβής και την απαγόρευση διακρίσεων λόγω φύλου,
- η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με την απαγόρευση διακρίσεων και την αποτελεσματική προστασία δικαιωμάτων,
- οι κατευθυντήριες και ερμηνευτικές εργασίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
- οι σχετικές εκθέσεις και εργαλεία του European Institute for Gender Equality (EIGE),
- και το θεσμικό υλικό του Συνηγόρου του Πολίτη σχετικά με την ίση μεταχείριση και την απαγόρευση των διακρίσεων.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η παρούσα ενημέρωση δεν επιχειρεί να αντιπαραθέσει κοινωνικές ομάδες ούτε να αμφισβητήσει την ανάγκη αντιμετώπισης οποιασδήποτε μορφής διάκρισης.
Θέτει ένα αυστηρά θεσμικό ερώτημα:
όταν ένας πολίτης απευθύνεται σε έναν μηχανισμό ισότητας, αξιολογείται ως συγκεκριμένο πρόσωπο με συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και συγκεκριμένα δικαιώματα ή αντιμετωπίζεται, έστω και έμμεσα, μέσα από γενικές παραδοχές για το φύλο στο οποίο ανήκει;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να είναι θεωρητική.
Πρέπει να προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο εξετάστηκαν τα στοιχεία, από την αιτιολογία της κρίσης και από τα αντικειμενικά κριτήρια που εφαρμόστηκαν.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο της μισθολογικής διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης, με την έναρξη εφαρμογής των κρίσιμων διατάξεων του ν. 5316/2026 από 1 Νοεμβρίου 2026, καθιστά την απαίτηση αυτή ακόμη σαφέστερη.
Η ισότητα δεν είναι προνόμιο.
Η προστασία δεν είναι προνόμιο.
Η αντικειμενική κρίση δεν είναι προνόμιο.
Είναι θεσμικές απαιτήσεις.
Comments are closed.